Nội dung chương trình toàn dân tham gia BVMT

MTTQVN đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện và giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về BVMT trên tinh thần quán triệt quan điểm: BVMT là việc làm thường xuyên, lâu dài; coi phòng ngừa là chính, kết hợp với xử lý và kiểm soát ô nhiễm, khắc phục suy thoái, cải thiện chất lượng môi trường; tiến hành có trọng tâm, trọng điểm; kết hợp các giải pháp về khoa học, công nghệ với tăng cường quản lý nhà nước, thể chế, pháp luật đi đôi với việc phát huy nội lực bằng các giải pháp xã hội hóa BVMT, tăng cường hợp tác quốc tế trong BVMT và phát triển bền vững.

Mặt khác, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, tạo mọi điều kiện để nhân dân phát huy quyền làm chủ, tích cực tham gia xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; xây dựng các quy chế, quy ước, hương ước của cộng đồng dân cư; thực hiện cam kết BVMT, tài nguyên thiên nhiên phù hợp với quy định của pháp luật. Nêu đề xuất, kiến nghị bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách để động viên, tôn vinh tổ chức, cá nhân tích cực tham gia các phong trào, cuộc vận động toàn dân BVMT.

MTTQVN, đặc biệt là các tổ chức ở cơ sở thường xuyên lắng nghe và thu thập ý kiến của nhân dân, kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý những tồn tại, vướng mắc phát sinh trong lĩnh vực BVMT để góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương trong thực thi chính sách, pháp luật; phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc lấy ý kiến nhân dân về các báo cáo đánh giá hiện trạng môi trường, đánh giá tác động môi trường đối với các chương trình, dự án, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội có liên quan đến cộng đồng dân cư; vận động các tổ chức, cá nhân và nhân dân thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước về thuế, phí và các khoản thu khác liên quan đến môi trường của TW, địa phương. Vận động nhân dân xây dựng các mô hình cộng đồng BVMT về hệ thống tự quản tài nguyên thiên nhiên, BVMT và nhân rộng các điển hình đó. Phối hợp với chính quyền thành lập các nhóm BVMT và tự quản lý, giám sát việc sử dụng tài nguyên ở địa phương.

Tăng cường, mở rộng đoàn kết, tạo sự đồng thuận trong xã hội đối với sự nghiệp BVMT. Vận động đồng bào ở trong nước và ngoài nước, phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn, các đối tượng thuộc diện chính sách xã hội, khắc phục thiên tai, sự cố môi trường đặc biệt là việc cung ứng, cải thiện các phúc lợi, dịch vụ xã hội về môi trường, vệ sinh, sử dụng nước sạch, chăm sóc sức khỏe...

Thực hiện xã hội hóa, đa dạng hóa các hình thức tổ chức, phương thức hoạt động BVMT, đặc biệt chú trọng phối hợp đẩy mạnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả các chiến dịch, phong trào, cuộc vận động huy động toàn dân BVMT ở trong nước và thế giới. Xây dựng và áp dụng tiêu chí về môi trường trong quá trình thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và công tác thi đua khen thưởng.

Bên cạnh đó, chủ động phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan, đáp ứng các yêu cầu sự nghiệp BVMT trong hội nhập kinh tế quốc tế, hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực của quá trình toàn cầu hóa tác động đến môi trường trong nước nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, bảo đảm phát triển bền vững đất nước.

Đồng thời, chính quyền các cấp cần phối hợp, hỗ trợ và tạo điều kiện về mọi mặt để MTTQVN và các tổ chức thành viên triển khai các giải pháp thực hiện những mục tiêu của Chương trình Toàn dân tham gia BVMT và tổ chức các phong trào nhân dân BVMT.

MTTQVN và các tổ chức thành viên các cấp hàng năm xây dựng chương trình, phát động và duy trì phong trào Toàn dân tham gia BVMT. Hình thành cơ chế về tổ chức và hoạt động tuyên truyền, vận động thực hiện, tổ chức giám sát nhân dân về BVMT trong các cơ quan, tổ chức của Mặt trận, các đoàn thể ở TW và địa phương; xây dựng chương trình truyền thông về BVMT của Mặt trận và các tổ chức thành viên trên các phương tiện thông tin đại chúng ở TW và địa phương.

Giải pháp thực hiện

Tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm BVMT

Xây dựng tiêu chí và phối hợp lồng ghép nhiệm vụ BVMT - tài nguyên với các phong trào, vận động quần chúng tham gia BVMT để đánh giá công tác BVMT của từng cơ sở sản xuất kinh doanh, cơ quan, gia đình, làng bản, khu phố, tập thể, cá nhân, cán bộ, đảng viên, đoàn viên và hội viên; duy trì và phát triển Giải thưởng Môi trường hàng năm. Đưa Chương trình vào cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” và tiêu chuẩn xét khen thưởng.

Thông qua các phong trào, cuộc vận động toàn dân tham gia BVMT góp phần động viên, tôn vinh, nhân rộng các mô hình, điển hình về BVMT, nâng cao chất lượng, cảnh quan môi trường tạo cho khu dân cư “Xanh, sạch, đẹp” và giúp người dân có ý thức, kiến thức sống thân thiện với môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên; đấu tranh khắc phục các tệ nạn, tập tục, thói quen trong sản xuất, sinh hoạt, tiêu dùng xâm hại đến môi trường, tài nguyên.

MTTQVN phát hiện các mô hình, điển hình tiên tiến trong hoạt động BVMT để khen thưởng, phổ biến, nhân rộng. Xây dựng và thực hiện quy chế, quy ước, hương ước, cam kết về BVMT và các mô hình tự quản về BVMT của cộng đồng dân cư. Đề cao trách nhiệm, tăng cường sự tham gia có hiệu quả của MTTQVN, các tổ chức chính trị, xã hội, tổ chức xã hội, các phương tiện truyền thông hoạt động BVMT. Nghiên cứu, biên soạn tài liệu, ấn phẩm phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục, tập huấn cho cán bộ Mặt trận ở các cấp, các tổ chức thành viên và những đối tượng do Mặt trận trực tiếp vận động để duy trì thường xuyên hoạt động truyền thông môi trường tại các khu dân cư.

Nhân ngày Môi trường thế giới hàng năm (5/6), UBTW MTTQVN tổ chức mít tinh và hướng dẫn MTTQ các tỉnh, thành phố, tổ chức các hoạt động kỷ niệm theo chủ đề với những hoạt động cụ thể, thiết thực. Đây là dịp để cán bộ và người dân nâng cao nhận thức và trực tiếp có những hành động gìn giữ BVMT.

Nhằm đạt được kết quả cao hơn trong việc chỉ đạo điều hành và thực hiện nhiệm vụ, Ban Chủ nhiệm Chương trình “Toàn dân tham gia BVMT” cũng từng bước được củng cố về tổ chức, sắp xếp và phân công lại nhiệm vụ, bảo đảm hoạt động của Ban Chủ nhiệm ngày càng đi vào chiều sâu và hoàn thiện hơn.

Bên cạnh những kết quả đạt được nói trên, hoạt động nổi bật của Chương trình phải kể đến việc tổ chức xây dựng các mô hình điểm về “Khu dân cư tự quản BVMT”; xây dựng mô hình “Lồng ghép nhiệm vụ BVMT vào cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, mô hình điểm “Khu dân cư thực hiện hài hòa xóa đói giảm nghèo và BVMT”.

Qua công tác kiểm tra, đánh giá tại một số tỉnh, thành phố cho thấy, nhận thức của chính quyền và người dân về công tác BVMT có những chuyển biến tích cực, vai trò của Mặt trận trong việc huy động toàn dân tham gia BVMT được thể hiện rõ nét hơn. 100% các điểm xây dựng mô hình đã thành lập và duy trì được Tổ tự quản BVMT; người dân ở khu dân cư đã có những thay đổi về hành vi, lối sống như: có ý thức giữ gìn vệ sinh trong sinh hoạt, trồng và chăm sóc cây xanh, sử dụng nguồn nước sạch, thu gom và xử lý rác thải, nước thải đúng quy định, đóng góp đầy đủ các loại phí BVMT... Bên cạnh đó, hoạt động tuyên truyền của Mặt trận về công tác BVMT ngày càng rộng rãi, được nhiều người biết tới qua các phương tiện thông tin đại chúng. Trong Chương trình truyền hình Đại đoàn kết trên VTV1 đã có hàng trăm phóng sự, hình ảnh, bài viết tập trung tuyên truyền, phản ánh công tác vận động nhân dân của Mặt trận các cấp. Tạp chí Mặt trận, Báo Đại đoàn kết, Báo Người Công giáo Việt Nam, Thông tin công tác Mặt trận cũng có những chuyên mục riêng để tuyên truyền như: MTTQVN với nhiệm vụ BVMT, Môi trường quanh ta, Môi trường và Sức khỏe, Toàn dân tham gia BVMT. Các bài viết, phóng sự tuyên truyền những chủ trương, chính sách liên quan đến nhiệm vụ BVMT của Mặt trận, đồng thời cũng giới thiệu những mô hình, điển hình tiên tiến ở cơ sở có thành tích xuất sắc trong BVMT.

Từ việc xây dựng mô hình điểm về “Khu dân cư tự quản về BVMT”, nhiều cấp ủy Đảng từ tỉnh đến khu dân cư đã có sự chỉ đạo chính quyền, ngành TN&MT phối hợp thực hiện tích cực. Đặc biệt, có địa phương đã ra Nghị quyết chuyên đề về BVMT như TP Hồ Chí Minh. Sự quan tâm này đã tạo điều kiện cho các mô hình có thêm nhiều thuận lợi phát triển cả về cơ sở pháp lý cũng như hỗ trợ về kinh phí.

Mặt khác, tổ chức triển khai điều tra, khảo sát thực trạng môi trường và nhận thức BVMT một số đối tượng theo vùng, miền để xác định nội dung tuyên truyền BVMT, vận động nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi BVMT; Tổ chức hội nghị tập huấn, trao đổi kinh nghiệm theo chuyên đề và hội nghị tổng kết xây dựng các mô hình và tiếp tục triển khai nhân rộng thực hiện đối với các mô hình: “Lồng ghép nhiệm vụ BVMT vào cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, “Khu dân cư tự quản BVMT”, “Khu dân cư thực hiện hài hòa xóa đói giảm nghèo và BVMT”.

Tổ chức, quản lý và cơ chế, chính sách

Xây dựng, phổ biến các cơ sở dữ liệu và trang thông tin điện tử về cung cấp tài liệu, ấn phẩm và hỗ trợ kỹ thuật, chuyên gia để MTTQ VN và các thành viên đoàn thể duy trì thường xuyên hoạt động truyền thông môi trường tại cộng đồng dân cư, tập huấn cán bộ các cấp và người trực tiếp vận động.

MTTQ VN, các tổ chức thành viên phối hợp với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền lấy ý kiến nhân dân tham gia, góp ý vào các chủ trương, chính sách, pháp luật và báo cáo hiện trạng môi trường; đánh giá tác động môi trường đối với các chương trình, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế, xã hội có liên quan đến cộng đồng khu dân cư. Bên cạnh đó, tham gia xây dựng cơ chế, chính sách để động viên tôn vinh tổ chức, cá nhân tích cực tham gia các phong trào, cuộc vận động toàn dân tham gia BVMT. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm, năng lực của MTTQVN và các tổ chức thành viên trong việc quán triệt và thực hiện Nghị quyết 41, Luật BVMT và các Chương trình hành động của Chính phủ về BVMT.

Về đầu tư và tài chính

Đa dạng hóa các nguồn đầu tư cho BVMT. Kinh phí để thực hiện các nội dung, nhiệm vụ của Chương trình Toàn dân tham gia BVMT được huy động từ nhiều nguồn vốn khác nhau: ngân sách nhà nước, vốn viện trợ, các nguồn vốn tài trợ, đầu tư của các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài và những nguồn vốn hợp pháp khác.

Nhà nước hỗ trợ tài chính cho vay với lãi suất ưu đãi, hỗ trợ lãi suất vay vốn, bảo lãnh vay vốn và tài trợ theo quy định của pháp luật cho các chương trình, dự án của Chương trình về các hoạt động bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, phòng, chống, khắc phục ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường mang tính quốc gia, liên ngành, liên vùng hoặc giải quyết các vấn đề môi trường cục bộ nhưng phạm vi ảnh hưởng lớn; khuyến khích, vận động các tổ chức cá nhân trong nước và nước ngoài đầu tư vào các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng công nghệ thân thiện với môi trường. Các dự án đầu tư BVMT của các cơ sở sản xuất kinh doanh được hưởng chính sách ưu đãi tài chính. MTTQVN và các tổ chức thành viên phối hợp với cơ quan nhà nước hỗ trợ và trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Vũ Trọng Kim

Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký UBTW Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Tạp chí môi trường số 11