Câu chuyên thực tế tại làng nghề
Theo báo cáo của Tổng cục Môi trường, hàm lượng chì thải ra ở Đông Mai khá cao. Trong nguồn nước, mức trung bình là 0,77mg/l, vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 7,7 đến 15 lần. Trong không khí, từ 26 mg/m3 - 46 mg/m3, gấp 4.600 lần so với tiêu chuẩn cho phép... Do nhiễm độc chì từ nước và khí thải, 100% số người trực tiếp nấu chì đều bị nhiễm độc chì trong máu.
Theo Quyết định 64-2003/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đến hết năm 2007, làng nghề này phải hoàn thành việc xử lý ô nhiễm môi trường, thực hiện di dôi ra khỏi khu dân cư, xây dựng hệ thống xử lý chất thải. Huyện Văn Lâm cũng đã quy hoạch 15 ha nhằm đưa các cơ sở tái chế chì ra xa khu dân cư, tuy nhiên đã hơn 4 năm, đến nay mới có 2 doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà xưởng, trong đó có Công ty TNHH Ngọc Thiên.
Mặc dù làng tái chế chì Đông Mai mang lại đời sống người lao động nơi đây ở mức khá cao, trung bình khoảng ba triệu đồng/người/tháng. Tuy nhiên, phía sau sự khá giả đó là nỗi lo về ô nhiễm môi trường, bệnh tật.
Trước những tác hại đến môi trường, trong nhiều năm qua, Công ty TNHH Ngọc Thiên đã nghiên cứu thành công hệ thống xử lý chất thải mang lại hiệu quả cao về kinh tế và môi trường, được người dân đồng tình ủng hộ.
Đen ý tưởng xử lý môi trường
Là người con của làng nghề tái chế chì Đông Mai, hơn ai hết, chị Tạ Thị Tấn - Giám đốc Công ty TNHH Ngọc Thiên hiểu được nỗi khó khăn, vất vả khi người dân phải đối mặt với bệnh tật cũng như môi trường ô nhiễm của nghề "đồng nát" vì cuộc sống mưu sinh. Không chỉ tham gia tái chế như bao gia đình khác, bản thân chị được đào tạo nghề y tá, từng có thời gian tham gia công tác tại Trạm y tế xã Chỉ Đạo nên chị Tấn hiểu được nguyên nhân gây ra bệnh tật cho người dân địa phương do ô nhiễm chì mạng lại.
Ngay từ năm 1991, chị Tấn đã có ý tưởng thu khói lò khi nấu chì. Tuy nhiên thời điểm đó không có mặt bằng sản xuất, vả lại tiền vốn không nhiều nên đành gác lại mọi dự định đầu tư. Trước tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, năm 2000, được sự hỗ trợ của các nhà khoa học Viện Khoa học công nghệ Việt Nam giúp một số hộ nấu chì trong làng đầu tư công nghệ. Tuy nhiên, khí SO2 và CO2 lại không được xử lý triệt để như mong muốn ban đầu.
Năm 2003, sau khi mua được mảnh đất tại khu đường tàu, cách xa khu dân cư, chị bắt tay vào xây dựng nhà xưởng và chạy thử nghiệm công nghệ. Bằng kinh nghiệm nấu chì lâu năm cộng với thời gian làm việc trong ngành y và tìm hiểu nhiều công nghệ khác nhau... năm 2004, chị Tấn đã thử nghiệm thành công hệ thống xử lý khói lò với khả năng thu hồi 100%. Tiếng lành đồn xa, rất nhiều người dân trong làng học cách làm theo. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước thử nghiệm ban đầu. Năm 2006, một lần nữa, người phụ nữ nông dân này lại tiếp tục thử nghiệm thành công hệ thống xử lý khí thải. Từ đây đã mở ra hướng đi mới để Công ty TNHH Ngọc Thiên quyết định xin đất để đầu tư hệ thống xử lý chất thải trong sản xuất chì. Mặc dù ắc quy chì axit thải là một chất thải nguy hại nhưng khi tái chế thì vừa tận dụng được nguồn nguyên liệu là ắc quy thải, vừa thu hồi được các sản phẩm như: chì, nhựa.. .Qua đó, làm giảm mức độ khai thác tài nguyên thiên nhiên, kéo dài tuổi thọ của các mỏ chì.
Hệ thống xử lý chất thải phát sinh từ hoạt động tái chế của Công ty đáp ứng được yêu cầu của loại chất thải cần xử lý, hiệu quả xử lý cao. Nước thải sau xử lý được quay vòng sử dụng lại; bụi chì trong dòng khí thải cũng được thu hồi do vậy giảm thiểu đáng kể lượng chất ô nhiễm phát tán vào môi trường. Khí thải từ lò nấu chì có nhiệt độ khá cao (350 - 400°C) được hút vào đường ống dài 30 - 40m (đường ống được làm bằng gạch) bằng hệ thống quạt thổi và quạt hút đặt ở hai đầu của ống, tác dụng của đường ống là làm giảm nhiệt độ của khí thải. Sau đó toàn bộ lượng khí thải này được đưa qua hệ thống lọc bụi túi vải để thu bụi chì, do đó đã xử lý triệt để khí thải độc hại ra môi trường.
Đánh giá công nghệ phù hợp của quy trình tái chế ắc quy chì axit tại Công ty TNHH Ngọc Thiên, các nhà khoa học trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội) nhận xét: Quy trình công nghệ tái chế ắc quy chì của Công ty TNHH Ngọc Thiên như là một ví dụ để làm cơ sở cho đánh giá công nghệ phù hợp lĩnh vực tái chế thu hồi chì và đề xuất giải pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nâng cao hiệu quả tái chế. Các kết quả cho thấy, hiệu suất thu hồi các sản phẩm tái chế cao chì và nhựa đạt tương ứng 77,7% và 100%. Tính phù hợp của công nghệ cũng được khẳng định do các thiết bị máy móc trong nước, giá thành thấp chỉ bằng khoảng 60 -75% giá nhập ngoại, khả năng thay thế dễ dàng. Về môi trường hệ thống xử lý nước thải và khí thải của Công ty hoạt động khá hiệu quả, các chất thải được tái sử dụng đã giảm thiểu đáng kể tác động tiêu cực tói môi trường. Lợi ích kinh tế với lợi nhuận khoảng 13 tỷ đồng/năm. Đây là công nghệ tái chế có nhiều tính ưu việt, đáp ứng được yêu cầu về mặt công nghệ, kỹ thuật, kinh tế và môi trường, có thể phổ biến áp dụng rộng rãi.
Chia sẻ thành công của mình, chị Tấn cho biết, vừa qua, sau khi xem xét kế hoạch vận hành thử nghiệm xử lý chất thải nguy hại của Công ty, Tổng cục Môi trường đã chấp nhận việc Công ty TNHH Ngọc Thiên triển khai vận hành thử nghiệm các phương tiện, thiết bị chuyên dùng xử lý chất thải nguy hại cũng như các công trình bảo vệ môi trường tại Xưởng xử lý ắc quy chì phế thải và tái chế nhựa, kim loại màu. Đây là niềm vui không chỉ đối với chị mà đối với cả làng nghề Đông Mai, bởi những nỗ lực cố gắng của chị đã được các cơ quan quản lý nhà nước quan tâm, tạo điều kiện để công nghệ tiên tiến áp dụng vào cuộc sống, giúp giải quyết ô nhiễm môi trường và tạo công ăn việc làm con người dân địa phương.
Hiện nay, mỗi tháng, Công ty TNHH Ngọc Thiên thu gom 600 tấn ắc quy, trong đó thu được 300 tấn chì, giải quyết việc làm cho trên 100 công nhân tại địa phương. Mặc dù đối tượng lao động ở trình độ học vấn chưa cao, tuy nhiên với hệ thống máy móc, thiết bị của Công ty khá đơn giản, thuận tiện, do vậy người công nhân có thể làm chủ được máy móc và các quy trình sản xuất.Bên cạnh đó, vấn đề an toàn lao động luôn được Công ty ưu tiên hàng đầu như đầu tư trang thiết bị bảo hộ lao động, quần áo, mũ, nón, khẩu trang, găng tay cao su cho từng công nhân. Với mức thu nhập bình quân từ 3 - 7 triệu đồng/người/tháng đã giúp công nhân có nguồn cuộc sống ổn định và gắn bó lâu dài với công việc.
Như các cụ ta thường nói "có an cư thì mới lạc nghiệp". Mặc dù trong tay hệ thống xử lý chất thải được các nhà khoa học, các cơ quan chuyên ngành đánh giá cao về khả năng ứng dụng, tuy nhiên khó khăn lớn nhất của Công ty hiện nay là thủ tục về đất đai còn vướng mắc. Do đó, rất mong các cấp chính quyền địa phương tạo điều kiện để Công ty sớm hoàn thành thủ tục về đất đai để doanh nghiệp yên tâm sản xuất và phát triển.