Rừng có thật sự nghèo kiệt?

Để đến được thực địa khu vực rừng nằm trong dự án mà Công ty Lâm nghiệp Cẩm Phả xin chuyển đổi, chúng tôi đã phải mất gần một nửa ngày đi bằng đủ các phương tiện từ ô tô, xe máy đến... leo bộ. Đây là khu vực rừng tự nhiên duy nhất còn xót lại ở khu vực này, nằm rất xa khu dân cư, giáp ranh giữa 3 địa phương của tỉnh Quảng Ninh là TX Cẩm Phả, huyện Hoành Bồ và huyện Ba Chẽ thuộc 3 tiểu khu 154, 155 và 158. Từ trung tâm xã Dương Huy (Cẩm Phả), chúng tôi phải đi xe máy hơn chục km đường rừng, qua 7, 8 con suối, rồi sau đó bỏ lại xe máy cuốc bộ vài cây số nữa mới đến được “cửa rừng”. Nhìn từ xa, cả cánh rừng tự nhiên trùng điệp một màu xanh mướt ngút tầm mắt khiến chúng tôi, những người rất ít khi được đến những cánh rừng tự nhiên phải trầm trồ vì ở khu vực này còn có được một khu rừng tự nhiên đẹp như vậy. Cánh rừng nằm nối tiếp nhau trên những quả đồi dốc đến đỉnh cao nhất là dãy núi Ngũ Đỉnh, phân định ranh giới với huyện miền núi Ba Chẽ. Chỉ nhìn từ xa chúng tôi đã thấy được giá trị của khu rừng rất hiếm hoi còn lại này.

Vì cánh rừng nằm trên địa hình dốc cao, cây cối, dây leo chằng chịt nên chúng tôi rất khó khăn khi tiếp cận. Cũng may chúng tôi nhờ được một người dẫn đường là dân địa phương thông thạo địa hình khu vực nên không bị lạc đường. Đường càng lên cao càng khó đi, chúng tôi phải bám sát nhau để khỏi bị lạc. Ở khu vực lối mòn lên rừng, chúng tôi thấy những dấu vết còn lại của những cây gỗ to bị đốn hạ và xẻ thành những súc gỗ vận chuyển đi còn khá mới. Những đầu mẩu gỗ bị vứt lại khắp nơi. Vào trong rừng, thỉnh thoảng chúng tôi lại bắt gặp những gốc cây to mới bị đốn hạ. Phần nhiều diện tích rừng là những cây gỗ đường kính khoảng từ 5 cm đến hơn 20cm. Thỉnh thoảng có những cây gỗ to cỡ một người ôm mọc xen kẽ ở đó. Càng leo lên cao, chúng tôi càng thấy được nhiều những cây gỗ to và nhiều khu vực còn tương đối nguyên sơ ở khu vực này.

Người dẫn đường cho chúng tôi vốn đã có hơn 20 năm gắn bó với vùng đất rừng ở đây cho biết, đặc điểm của rừng tự nhiên Quảng Ninh là những cây gỗ to, gỗ quý thường nằm tập trung ở những khu vực ven khe núi chứ không phân tán dải rác trên diện rộng. Vì thế nếu không phải là người dân đi rừng chuyên nghiệp thì thỉnh thoảng mới thấy những cây gỗ to ở những chỗ dễ đi, dễ thấy mà thôi.

Theo kết quả kiểm tra, thẩm định dự án của Chi cục Kiểm lâm, bằng phương pháp mục trắc, rút mẫu ngẫu nhiên và kiểm tra thực tế toàn bộ hiện trường của dự án xác định diện tích trong dự án là rừng nghèo kiệt, trữ lượng trung bình nhỏ hơn 5 m3/ha; số lượng cây đối với rừng gỗ nhỏ hơn 800 cây/ha, đối với rừng tre, gỗ nhỏ hơn 400 cây/ha và số lượng rừng tre, dóc nhỏ hơn 3.000 cây/ha. Tuy nhiên, thực tế những cánh rừng gỗ, tre mà chúng tôi đi thực tế trong khu vực dự án đều có tương đối nhiều cây tái sinh và còn nhiều gỗ. Nếu so sánh kết quả thẩm định của Chi cục Kiểm lâm và những gì chúng tôi được chứng kiến thực tế tại khu vực rừng tự nhiên này thì kết quả thẩm định có thực sự khách quan?

   Dấu vết những cây to bị lâm tặc xẻ thịt

Nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn hồ đập Cao Vân

Tuy không cóđiều kiện để thẩm định cụ thể bằng các phương pháp kỹ thuật chuyên ngành như các cơ quan chức năng, nhưng nhìn về tổng thể chúng tôi nhận thấy đây là khu vực rừng tự nhiên rất có giá trị về sinh thái và vẫn còn giữ nguyên được thảm thực vật có tác dụng giữ đất, chống sói mòn.

Hơn thế nữa, diện tích rừng xin chuyển đổi mục đích này lại nằm sát khu vực rừng phòng hộ của hồ đập Cao Vân, nguồn cung cấp nước sản xuất, sinh hoạt cho hàng chục vạn hộ dân của TP Hạ Long và TX Cẩm Phả. Đây là một hồ nước có giá trị hết sức quan trọng đối với đời sống của nhân dân khu vực Cẩm Phả và TP Hạ Long. Hơn thế nữa, khu vực rừng cải tạo lại nằm trên nhiều khoảnh rừng tự nhiên còn sót lại trên bờ núi dốc cao, vì thế, trong quá trình cải tạo và trồng mới sẽ rất dễ dẫn đến xói mòn đất, gây bồi lắng hồ đập Cao Vân và ảnh hưởng đến nguồn nước cung cấp cho sản xuất, sinh hoạt của người dân.

Được biết, trước đây, nguồn nước chính cung cấp cho TP Hạ Long và TX Cẩm Phả được lấy từ sông Diễn Vọng qua đập Đá Trắng. Nhưng những năm trước đây, do tình trạng phá rừng khai thác than ở khu vực gần đó đã làm cho lòng sông bị bồi lấp và khu đập đã không còn tác dụng ngăn nước. Vì thế, Công ty thi công cấp nước Quảng Ninh, đơn vị quản lý nguồn nước này đã phải bỏ nguồn nước này sớm hơn dự kiến và đầu tư xây dựng hồ đập Cao Vân. Bài học từ việc khai thác than gây ảnh hưởng đến đập Đá Trắng sẽ vẫn còn nguyên giá trị đối với những người làm công tác quản lý của Công ty thi công cấp nước Quảng Ninh. Và lo lắng của lãnh đạo Công ty không phải là không có cơ sở khi mà gần 2.000 ha rừng tự nhiên ở khu vực này được chuyển đổi thành rừng sản xuất thì không biết lượng đất bị rửa trôi sẽ gây bồi lắng cho lòng hồ như thế nào? Chất lượng nước của hồ sẽ bị ảnh hưởng ra sao.

Giải bài toán kinh tế và môi trường

Theo dự án của Công ty Lâm nghiệp Cẩm Phả, việc chuyển đổi diện tích gần 2.000 ha đất rừng tự nhiên này thành rừng sản xuất sẽ đem lại giá trị cao về kinh tế cho đơn vị và giải quyết được việc làm cho hàng nghìn người. Nếu như cứ giữ nguyên rừng tự nhiên như hiện nay để khoanh nuôi tái sinh thì hầu như chẳng đem lại lợi nhuận gì về kinh tế ngoại trừ số tiền bán được từ việc khai thác tre, nứa. Những cây gỗ tự nhiên còn sót lại ở các khu rừng này cũng chủ yếu là những loại gỗ nhỏ, có giá trị kinh tế không cao.

Tuy nhiên, có thể thấyrằng, mặc dù những diện tích rừng trong khu vực này không đem lại lợi nhuận kinh tế cao nhưng nó có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ môi trường sinh thái, đặc biệt là nguồn nước hồ đập Cao Vân. Do vậy, tỉnh Quảng Ninh cần cân nhắc giữa lợi ích kinh tế và lợi ích môi trường khi quyết định dự án này

Trung Minh