Bên cạnh đó, những vấn đề về quy hoạch phát triển đô thị vẫn sẽ còn phải điều chỉnh, thay đổi. Vì vậy, có rất nhiều cơ hội để áp dụng các giải pháp kỹ thuật mới, tránh lặp lại các phương thức quản lý chất thải cồng kềnh, tốn kém, lãng phí tài nguyên mà các nước khác đã áp dụng từ hàng trăm năm trước đây, trước khi nhận ra những bất cập và khó thay đổi.
Bởi vậy kết quả bước đầu xử lý sinh học kỵ khí kết hợp bùn và rác hữu cơ ở chế độ lên men nóng 55 độ C mà nhóm nghiên cứu của Viện Khoa học&Kỹ thuật Môi trường (Đại học Xây dựng), Viện Kỹ thuật Nước thải (Đại học Kỹ thuật Tổng hợp Darmstadt) và Khoa Kỹ thuật Môi trường (Đại học Tổng hợp Kitakyushu) đưa ra được xem là giải pháp giúp tận thu tài nguyên và bảo vệ môi trường đô thị.
Kết quả bước đầu nghiên cứu của nhóm cho thấy, với mô hình này, tỷ lệ phân hủy chất hữu cơ đạt 80%, với 70% thành phần khí sinh học thu được là biogas. Đáng chú ý là mầm bệnh bị tiêu diệt hết khi lưu trong bể xử lý chỉ sau vài giờ...
“Mô hình này hứa hẹn giải quyết vấn đề rác thải và bùn hiện nay ở các đô thị Việt Nam nhằm mục tiêu bảo vệ môi trường đô thị và tận thu tài nguyên hiệu quả”, PGS.TS Nguyễn Việt Anh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học&Kỹ thuật Môi trường, trình bày kết quả nghiêu cứu ban đầu.
Kết quả bước đầu rất khả quan, cho thấy giải pháp xử lý kỵ khí kết hợp bùn và rác hữu cơ ở chế độ lên men nóng là một hướng đi có nhiều hứa hẹn để giải quyết vấn đề rác thải và bùn hiện nay ở các đô thị Việt Nam nhằm mục tiêu bảo vệ môi trường đô thị và tận thu tài nguyên hiệu quả.
GS.TS Martin Wagner, Trường Đại học Kỹ thuật Damstadt (Cộng hòa Liên bang Đức), cho rằng mô hình này lý tưởng cho các khu đô thị mới, đồng thời có thể kết hợp với hệ thống hạ tầng hiện có. Nhóm nghiên cứu của trường đã nghiên cứu mô hình Hà Nội và nhận thấy phương thức tiếp cận tổng hợp, bán tập trung cho phép tiết kiệm trên 30% nước lấy từ nguồn (tái sử dụng nước) mở ra cơ hội thu được nhiều điện, thu hồi nhiệt năng từ chất thải.
“Ưu điểm của mô hình này là, nhờ kết hợp các khu đô thị mới với khu đô thị cũ, giữ gìn được cấu trúc lịch sử, nâng cao chất lượng sông, hồ nội thành nhờ bùn bể tự hoại được hút thường xuyên và xử lý; bảo vệ tài nguyên thiên nhiên nhờ ứng dụng các công nghệ mới; giảm chi phí vận chuyển và chôn lấp”, GS.TS Martin Wagner trình bày tại hội thảo "Xử lý chất thải và thu hồi tài nguyên - giải pháp bền vững cho các đô thị Việt Nam" ngày 2/12 tại Hà Nội.
Cần chuyển hướng sang tái chế
Theo Hiệp hội Môi trường Đô thị&Khu Công nghiệp Việt Nam, tốc độ gia tăng dân số và quá trình đô thị hóa nhanh chóng ở Việt Nam đang gây sức ép về suy giảm môi trường sống do không kiểm soát được lượng chất thải phát sinh, đặc biệt là chất thải sinh hoạt.
Tổng lượng rác thải sinh hoạt phát sinh từ các đô thị có xu hướng tăng trung bình từ 10 – 16% mỗi năm. Bình quân mỗi ngày cả nước phát sinh khoảng 25.000 tấn rác thải sinh hoạt. Tỷ lệ thu gom rác tại các đô thị bình quân cả nước khoảng 70 – 85%. Hiện nay chỉ có khoảng 15% khối lượng chất thải rắn sinh hoạt tại các đô thị được xử lý, tái chế, còn chủ yếu được đưa đến các bãi chôn lấp.
Ông Phạm Đức Trí, Công ty TNHH Một Thành viên Môi trường Đô thị (URENCO) cho biết hiện nay chất thải sinh hoạt được URENCO thu gom vào khoảng 3.500 tấn/ngày, xấp xỉ >95% tổng lượng chất thải sinh hoạt và đường phố phát sinh ở các khu vực nội thành Hà Nội.
Hiện URENCO đang tiến hành thu gom tại toàn bộ 74 bệnh viện và 150 cơ sở y tế. Chất thải nguy hại được đốt trong các lò đốt rác y tế lắp đặt tại một số bệnh viện và lò đốt rác tập trung xây dựng ở Cầu Diễn.
Tuy nhiên “những phòng khám nhỏ có khi không nhận thức được rác thải y tế đã thải chung vào chất thải sinh hoạt, điều này sẽ gây hại cho sức khỏe cũng như môi trường”, một vị đại diện URENCO thổ lộ do những phòng khám nhỏ không ký hợp đồng vận chuyển rác với URENCO.
Ngoài lượng chất thải sinh hoạt, hàng ngày lượng phân bùn bể phốt phát sinh trên toàn thành phố Hà Nội khoảng 500 tấn/ngày, trong đó khu vực nội thành phát sinh 200 tấn/ngày.
Trước sự gia tăng rác thải ở đô thị, GS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Viện Môi trường Đô thị&Công nghiệp Việt Nam, cho rằng Việt Nam cần hạn chế dần công nghệ chôn lấp rác thải và hướng tới công nghệ tái chế rác thải thành phân vi sinh hoặc đốt rác chuyển hóa năng lượng.
Mặc dù Việt Nam cũng đã áp dụng một số công nghệ tái chế rác thành phân vi sinh hay chuyển hóa thành năng lượng nhưng do thiết bị chưa đồng bộ nên hiệu quả vẫn chưa cao.
Trước sức ép của sự gia tăng dân số và đô thị hóa, rất cần những phương thức quản lý chất thải đô thị mới, phù hợp, để đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng của một đô thị văn minh, hiện đại.
URENCO kiến nghị Hà Nội cần mở rộng công tác 3R (giảm thiểu - tái chế - tái sử dụng) nói chung và phân loại rác tại nguồn nói riêng ra phạm vi toàn thành phố theo lộ trình hợp lý để từng bước xây dựng một xã hội tuần hoàn, giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế chất thải.