Sông ở Tây Nguyên có một đặc thù là chảy qua vùng đất đỏ bazan nên khi trời mưa tự nhiên các nguồn nước từ trên cao cuốn theo đất đá, phù sa… đổ về và các dòng sông chuyển sang màu vàng là điều hiển nhiên và nó cũng đi theo quy luật tự nhiên. Tuy nhiên, việc chuyển đổi màu nước còn phải kể đến nguyên nhân do con người, do rừng không còn, do khai thác cát bừa bãi.
Thực tế hàng năm, Đắk Lắk mất hàng ngàn ha rừng, trong đó có cả rừng cấm, rừng phòng hộ (VQG Yook Đôn, RPH hồ Ea Súp thượng…). Lâm tặc ngang nhiên phá rừng cấm, sẵn sàng chống lại lực lượng bảo vệ rừng nhỏ lẻ, cấp dưới. Tuy nhiên vấn đề đặt ra là vì sao “con voi chui lọt lỗ kim mà con kiến chui không lọt?”, vấn đề quản lý bảo vệ rừng cũng đã đặt ra hàng ngàn dấu hỏi, rất nhiều cơ quan chức năng đã vào cuộc, nhưng rồi chẳng thấy hiệu quả vì rừng vẫn liên tục bị tàn phá. Khi rừng bị tàn phá ác liệt, không còn cây rừng giữ nước. Mùa mưa về tất cả đều cuốn trôi theo dòng sông, đó là tác nhân đầu tiên gây ra lũ lụt và hạn hán. Phá rừng cũng khiến các dòng sông này bị biến dạng do áp lực của nguồn nước đổ về quá nhiều. Được biết hầu hết các huyện trên địa bàn Đắk Lắk đều xảy ra tình trạng phá rừng tràn lan, công tác quản lý gần như buông lỏng, nặng nhất trong đó là các huyện Ea Súp, Buôn Đôn, Ea Hleo, Krông Bông, Krông Ana…
Ngoài ra một vấn đề nóng hiện nay chẳng kém gì tình trạng phá rừng đó là tệ nạn khai thác cát trái phép. Cát tặc mọc lên khắp mọi nơi, án ngữ đầy trên các dòng sông, song chẳng ai đứng ra ngăn chặn thậm chí có nơi còn cổ súy cho việc làm này một cách trắng trợn. Tại xã Ea Rốk huyện Ea Súp nơi có dòng sông Ea Hleo chảy qua, cát tặc đã lộng hành nhiều năm nay, do một cá nhân đứng ra khai thác. Điều rất lạ là cá nhân này không có giấy phép khai thác, nhưng lại có hợp đồng với UBND xã. Do khai thác đầu nguồn với số lượng lớn mỗi ngày nên dòng sông này trở nên hung dữ vì bị đào khoét sâu làm biến đổi dòng chảy và đục ngầu quanh năm. Hơn nữa địa điểm khai thác gần với di tích lịch sử Tháp chàm nên nguy cơ ngọn tháp duy nhất của Tây Nguyên bị cuốn trôi theo dòng nước là điều hiện hữu.
Nghiêm trọng hơn, tại xã Khuê Ngọc Điền, huyện Krông Bông nơi có dòng sông Krông Ana chảy qua, hàng chục chiếc xà lan khai thác cát liên tục đào bới mỗi ngày, khiến dòng sông vốn được xem là hiền hòa nhất bỗng nhiên trở nên hung dữ và đục ngầu, đã cuốn đi rất nhiều nhà cửa hoa màu của nhân dân. Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Công ty cổ phần Vật liệu xây dựng Tây Nguyên, đơn vị được cấp phép khai thác cát tại sông Krông Ana đoạn chạy qua xã Khuê Ngọc Điền, cho biết: “Chúng tôi đã được cấp phép khai thác tại đây, song chúng tôi khai thác thì ít, mà người dân khai thác không có giấy phép thì nhiều.” Theo ghi nhận của PV chỉ một đoạn sông này mà có hàng chục chiếc xà lan thường xuyên khai thác như thế.
Thiết nghĩ, đã đến lúc các cơ quan chức năng, ban, ngành cần có biện pháp ngăn chặn tình trạng trên. Việc làm cấp thiết trước mắt là phải nhanh chóng phục hồi, trồng mới lại những cánh rừng đã bị mất, ngăn chặn không cho khai thác cát trái phép một cách bừa bãi như hiện nay. Có như vậy các dòng sông nơi đây mới có thể trở nên hiên hòa và trong xanh được.